Deprem bölgesinde yürütülen Yerinde Dönüşüm projelerinde hakediş ödemelerinin gecikmesi, inşaatları adeta durma noktasına getirdi. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Adıyaman İl Temsilcisi Tuncay Kaya, yaşanan krizi sert sözlerle değerlendirdi.
Kaya, “Asrın felaketi olarak da adlandırılan 6 Şubat depremlerinin üzerinden 33 ay geçmesine rağmen, vatandaşlarımız kendi arsasında devlet desteğiyle yürüttüğü yerinde dönüşüm projelerinde ciddi bir çıkmazla karşı karşıya. 750.000 TL hibe, 750.000 TL kredi ve vatandaşın kendi imkânlarıyla yürüttüğü projeler, hakediş ödemelerinin 45-50 günü bulan gecikmeler nedeniyle durma noktasına gelmiştir. Bakanlığın bu ödemeleri aksatmayacak şekilde planlama yapması zorunluluktur” diye konuştu.
Adıyaman’da ve deprem bölgesinin tamamında, üçüncü yıl dönümü yaklaşan felaketin yaraları hâlâ sarılamadı. Kaya, “Hâlâ barınma sorunuyla mücadele eden vatandaşlar, artan inşaat maliyetleri karşısında kendi paylarına düşen ödeme yükümlülüklerini karşılayamıyor. Geciken hakedişler ve vatandaşın mali zorlukları yüzünden işler kilitlendi. İnşaat sektörü ve alt kollarında çalışan binlerce kişi zor günler geçiriyor” ifadelerini kullandı.
“Adıyaman 6 Şubat’tan Sonra İkinci Depremi Ekonomik Krizle Yaşıyor”
İMO Adıyaman İl Temsilcisi Tuncay Kaya, vatandaşlardan gelen şikâyetlerin altını çizerek müteahhit-hak sahibi ilişkilerinde büyük kriz yaşandığını vurguladı:
“Temsilciliğimize gelen bildirimlerde birçok projede müteahhit firmalar ile hak sahipleri arasında ciddi anlaşmazlıklar yaşandığı görülüyor. Özellikle anahtar teslimi işlerde artan enflasyon karşısında müteahhitlerin taahhüt ettikleri fiyatlarla projeleri tamamlayamadığı ortaya çıkmıştır. Birçok projenin bu nedenle tıkandığı ve anlaşmazlıkların sürdüğü görülüyor.”
Kaya ayrıca, Adıyaman’da çok sayıda müteahhitlik sözleşmesi yapılmış olmasına rağmen, işe dahi başlanmayan projeler bulunduğunu belirterek vatandaşların ağır mağduriyet yaşadığını dile getirdi:
“Yerinde dönüşümde verilen ruhsat tarihinden sonra en fazla bir yıl içinde işe başlanması gerekiyor. Aksi hâlde vatandaş hibe ve kredi desteklerinden yararlanamama riskiyle karşı karşıya. Bakanlığın bu konuda ivedilikle çözüm üretmesi şarttır.”
Son %30’luk Hakediş Krizi: “Karşılıklı Güvensizlik Doğurdu”
Yerinde dönüşümde son %30’luk hakedişin ancak yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra ödenmesinin büyük sorun yarattığını belirten Kaya, bu uygulamanın hem vatandaş hem müteahhit için yüksek maliyet ve güvensizlik doğurduğunu söyledi:
“Anahtar teslim projelerde müteahhitler bu yükü bir şekilde karşılayabiliyor. Ancak maliyet üzerinden yapılan anlaşmalarda tüm giderlerin vatandaş tarafından ödenmesi gerekiyor. Bu da projelerin özellikle son aşamada tıkanmasına neden oluyor.”
Mahkeme Süreçleri ve Başvuru Sorunları: Yüzlerce Hak Sahibi Desteksiz Kaldı
Kaya, 6 Şubat depremlerinin sonrası hasar tespitlerinden kaynaklı mahkemelik yapıların hak sahiplerinin yerinde dönüşüm başvuru süresini kaçırdığını ve yüzlerce kişinin destekten yararlanamadığını belirterek Bakanlığı göreve çağırdı:
“Bu mağduriyetin giderilmesi için mahkemeye konu olmuş yapıların hak sahiplerine de hibe ve kredi desteği sağlanmalıdır.”
Ayrıca depremde hasar almamış olsa da ömrünü tamamlamaya yaklaşmış yapıların da desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Kaya, “Yerinde dönüşümdeki gibi mekanizmalarla bu yapıların kentsel dönüşüm kapsamında yeniden yapılması sağlanmalıdır” dedi.
Adıyaman’da Manzara Ağır: Yıkımlar Bitmedi, Konteyner Kentler Boşaltılıyor Ama Evler Hâlâ Yok
6 Şubat depremlerinde Adıyaman’da 5.953 bina yıkıldı, 20.201 ağır hasarlı bina tespit edildi. Aradan geçen 33 aya rağmen yıkımlar hâlâ sürüyor. Binlerce aile konteyner kentlerde yaşam mücadelesi verirken, kalıcı konutlar tamamlanmadan konteyner alanlarının boşaltılmaya başlaması tepkilere yol açıyor.
Yerinde dönüşüm kapsamında Adıyaman merkezde alınan 2.516 ruhsatlı yapının yalnızca 695’i tamamlanarak yapı kullanma izin belgesi aldı.
Kentte çarşı projesi hâlâ tamamlanamazken esnaf konteyner çarşılarda faaliyet göstermeye devam ediyor. Halk ise kalıcı konutların bir an önce bitirilmesini ve kentin yeniden ayağa kaldırılmasını bekliyor.